โรคใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีก

โรค Bell's palsy หรือโรคใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีก เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของเส้นประสาทสมองเส้นที่ 7 ทำให้เกิดการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อใบหน้าครึ่งซีก

ผู้ป่วยจะมีอาการหลับตาไม่สนิท มุมปากตกและขยับใบหน้าซีกนั้นไม่ได้ โรค Bell's palsy ถูกตั้งชื่อตามนายแพทย์ Charles Bell ศัลยแพทย์ชาวสก็อต ผู้บรรยายสาเหตุและลักษณะของความผิดปกติที่พบในโรคนี้เป็นคนแรกตั่งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 โรค Bell's palsy เป็นโรคที่พบได้บ่อย มีอุบัติการณ์ประมาณ 20-30 คน ต่อประชากร 100,000 คนต่อปี(1, 2) และจะมีอุบัติการณ์เพิ่มสูงขึ้นในผู้ป่วยที่สูงอายุ(3) ผู้ป่วยตั้งครรภ์ในช่วง 3 เดือนสุดท้าย(4) และเป็นผู้ป่วยโรคเบาหวาน(5) โดยทั่วไปโรค Bell's palsy ไม่ใช่โรคที่ร้ายแรง สามารถหายได้เองแต่มักก่อให้เกิดความกังวลและสูญเสียความมั่นใจในการเข้าสังคมของผู้ป่วย นอกจากนี้อาการใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีกยังอาจเกิดความผิดปกติทางระบบประสาทจากสาเหตุอื่นๆได้ เช่น Ramsey-Hunt syndrome (Zoster sine herpete), lymphoma, sarcoidosis, Lyme disease , Guillain-Barr? syndrome เป็นต้น ดังนั้นแพทย์ผู้ทำการรักษาจึงควรให้ความสนใจและตรวจร่างกายผู้ป่วยอย่างละเอียดก่อนให้การวินิจฉัยโรค

พยาธิกำเนิดของโรค Bell's palsy

เชื่อว่าอาการใบหน้าเบี้ยวครึ่งซีกเกิดจากการอักเสบ บวมของเส้นประสาทสมองเส้นที่ 7 ทำให้เกิดการกดทับของเส้นประสาทและหลอดเลือดต่อรูของกะโหลกศีรษะที่เส้นประสาทดังกล่าวผ่านออกมา ส่งผลให้การทำงานของเส้นประสาทดังกล่าวเสียไป สาเหตุที่ทำให้เส้นประสาทดังกล่าวเกิดการอักเสบยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดแต่เชื่อว่ามีความสัมพันธ์ กับการติดเชื้อและการเกิดขึ้นใหม่ (Reactivation) ของเชื้อไวรัสบางชนิดเช่น Herpes simplex virus type 1 (HSV-1)(6) และ Varicella zoster virus (VZV)(7) เป็นต้น

อาการของโรค Bell's palsy

ผู้ป่วยจะมาพบแพทย์ด้วยอาการที่เกิดจากความผิดปกติของเส้นประสาทสมองเส้นที่ 7 ได้แก่ อาการใบหน้าอ่อนแรงครึ่งซีก หลับตาไม่สนิท มุมปากตก ซึ่งอาการดังกล่าวมักจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ประมาณร้อยละ 50ของผู้ป่วยมักจะมีอาการปวดศีรษะบริเวณหลังหู (Postauricular pain)(8) ซึ่งอาจมีอาการนำมาก่อนหรือตามหลังอาการหน้าเบี้ยวก็ได้ อาการตาแห้งสาเหตุจากการหลับตาไม่สนิท และปริมาณน้ำตาที่ลดลง การรับรสชาติที่ผิดปกติไป และการได้ยินเสียงที่ดังกว่าปกติในหูข้างเดียวกับที่มีหน้าเบี้ยว (Hyperacusis) ร่วมด้วยได้โดยทั่วไปการวินิจฉัยโรค Bell's palsy ใช้ประวัติและการตรวจร่างกายเป็นสำคัญ การตรวจทางห้องปฏิบัติการและรังสีวิทยาแนะนำให้ทำในรายที่มีความผิดปกติทางระบบประสาทอื่นๆร่วมด้วย หรือสงสัยสาเหตุอื่นๆที่ทำให้เกิดอาการดังกล่าว

ภาพกายวิภาคของเส้นประสาทสมองเส้นที่ 7 (3)

การรักษาโรค Bell's palsy

แม้ว่าอาการหน้าเบี้ยวครึ่งซีกในผู้ป่วยประมาณร้อยละ 70-80 จะสามารถหายเป็นปกติได้เอง แต่ผู้ป่วยอีกจำนวนหนึ่งอาจยังคงมีอาการหน้าเบี้ยวหลงเหลืออยู่ได้ ทำให้ในปัจจุบันจึงนิยมให้การรักษาผู้ป่วยทุกรายที่มาพบแพทย์หากไม่มีข้อห้าม จากการศึกษาพบว่าการให้ยาในกลุ่ม Corticosteroid เช่นยา Prednisolone ขนาด 1 mg/kg/day จนถึง 60mg ต่อวันเป็นเวลา 7-10 วัน โดยเริ่มให้ภายใน 72 ชั่วโมงหลังจากเกิดอาการจะสามารถลดการอักเสบ การบวมของเส้นประสาทสมองได้ ทำให้การพยากรณ์ของโรคในระยะยาวดีกว่าผู้ป่วยที่ไมได้รับยาในกลุ่มนี้(9) เนื่องจากเชื่อว่าสาเหตุของโรค Bell's palsy อาจมีส่วนสัมพันธ์กับไวรัสในกลุ่ม Herpes ดังนั้นจึงมีการให้ยาต้านไวรัส เช่น Aciclovir และ Valaciclovir ร่วมกับการให้ยาในกลุ่ม Corticosteroid แต่จากการศึกษาเปรียบเทียบพบว่าการรักษาด้วยยาทั้งสองชนิดร่วมกันไม่มีประโยชน์ที่แตกต่างจากการให้ยา Corticosteroid เพียงตัวเดียวอย่างมีนัยสำคัญ(9, 10) นอกจากนี้แพทย์ผู้รักษาควรให้ความสำคัญกับการดูแลรักษาดวงตาเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนที่อาจเกิดร่วมด้วย เช่นการให้น้ำตาเทียมเพื่อป้องกันภาวะตาแห้ง การให้ผ้าปิดตาหรือขี้ผึ้งป้ายตาเพื่อป้องกันฝุ่นที่อาจเข้าตาเวลานอนหลับ เป็นต้น

การพยากรณ์โรค

แม้ว่าการรักษาด้วย Corticosteroid จะได้ผลดีแต่พบว่าผู้ป่วยประมาณร้อยละ5 (11) ยังคงมีอาการหน้าเบี้ยวมากอยู่ภายหลังการรักษา ปัจจัยที่มีผลต่อการพยากรณ์โรคที่ไม่ดีได้แก่ ผู้ป่วยที่มีอายุมาก เคยมีประวัติ Bell's palsy หลายครั้ง โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ผู้ป่วยที่มีอาการปวดหลังหูมาก และผู้ป่วยที่มีการรับรสที่ผิดปกติร่วมด้วย

โดยทั่วไปอาการของผู้ป่วยจะเริ่มดีขึ้นภายใน 2-3 อาทิตย์แรก และจะดีขึ้นจนเป็นปกติภายใน 3-6 เดือน ผู้ป่วยบางรายอาจมีผลข้างเคียงในระยะยาวซึ่งเกิดจากเส้นประสาทต่อกันผิด (aberrant reinnervation) ทำให้มีอาการทางระบบประสาท เช่น ทานอาหารแล้วน้ำตาไหล (crocodile tear syndrome) หรือ หลับตาแล้วมุมปากขยับ(facial synkinesis) เป็นต้น

เรื่อง : นพ. ประวีณ โล่ห์เลขา หน่วยประสาทวิทยา สาขาวิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

เอกสารอ้างอิง

1. Ahmed A. When is facial paralysis Bell palsy? Current diagnosis and treatment. Cleve Clin J Med 2005;72(5):398-401, 5.
2. Hauser WA, Karnes WE, Annis J, Kurland LT. Incidence and prognosis of Bell's palsy in the population of Rochester, Minnesota. Mayo Clin Proc 1971;46(4):258-64.
3. Gilden DH. Clinical practice. Bell's Palsy. N Engl J Med 2004;351(13):1323-31.
4. Vrabec JT, Isaacson B, Van Hook JW. Bell's palsy and pregnancy. Otolaryngol Head Neck Surg 2007;137(6):858-61.
5. Adour K, Wingerd J, Doty HE. Prevalence of concurrent diabetes mellitus and idiopathic facial paralysis (Bell's palsy). Diabetes 1975;24(5):449-51.
6. Murakami S, Mizobuchi M, Nakashiro Y, Doi T, Hato N, Yanagihara N. Bell palsy and herpes simplex virus: identification of viral DNA in endoneurial fluid and muscle. Ann Intern Med 1996;124(1 Pt 1):27-30.
7. Furuta Y, Ohtani F, Chida E, Mesuda Y, Fukuda S, Inuyama Y. Herpes simplex virus type 1 reactivation and antiviral therapy in patients with acute peripheral facial palsy. Auris Nasus Larynx 2001;28 Suppl:S13-7.
8. Peitersen E. Bell's palsy: the spontaneous course of 2,500 peripheral facial nerve palsies of different etiologies. Acta Otolaryngol Suppl 2002(549):4-30.
9. Sullivan FM, Swan IR, Donnan PT, Morrison JM, Smith BH, McKinstry B, et al. Early treatment with prednisolone or acyclovir in Bell's palsy. N Engl J Med 2007;357(16):1598-607.
10. Hernandez RA, Sullivan F, Donnan P, Swan I, Vale L. Economic evaluation of early administration of prednisolone and/or aciclovir for the treatment of Bell's palsy. Fam Pract 2009;26(2):137-44.
11. Peitersen E. The natural history of Bell's palsy. Am J Otol 1982;4(2):107-11.