เวอร์ชันเต็ม: [-- สำนวน สุภาษิต คำพังเพย --]

Siam1.net -> ภาษาไทย -> สำนวน สุภาษิต คำพังเพย [สั่งพิมพ์] เข้าสู่ระบบ -> ลงทะเบียน -> แสดงความคิดเห็น -> สร้างบทความ

ผู้เยี่ยมชม 26-11-2010 23:53

สำนวน สุภาษิต คำพังเพย

สำนวน

 สำนวน ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ มีหลายความหมายด้วยกัน ดังนี้

 ๑. ถ้อยคำที่เรียบเรียง, โวหาร, บางทีก็ใช้ว่า สำนวนโวหาร เช่น สารคดีเรื่องนี้สำนวนโวหารดี ความเรียงเรื่องนี้สำนวนโวหารลุ่มๆ ดอนๆ

 ๒. คดี เช่น ปิดสำนวน

 ๓. ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว มีความหมายอื่นแฝงอยู่ เช่น สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำรำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง

 ๔. ถ้อยคำที่แสดงออกมาเป็นข้อความพิเศษ เฉพาะภาษาหนึ่งๆ เช่น สำนวนฝรั่ง สำนวนบาลี

 ๕. ชั้นเชิงหรือท่วงทำนองในการแต่งหนังสือหรือพูด เช่น สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) สำนวนไม้ เมืองเดิม  

 ๖. ลักษณนามใช้เรียกข้อความหรือบทประพันธ์รายหนึ่งๆ เช่น อิเหนามีหลายสำนวน บทความ ๒ สำนวน

 ในที่นี้เราจะศึกษาในความหมายที่สามซี่งเรามักจะพบเห็นกันได้บ่อยๆ และใช้ในชีวิตประจำวัน

 ที่มาของสำนวนมาจากหลายสาเหตุ อาทิ

- ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม  เช่น มาเหนือเมฆ น้ำบ่อน้อย น้ำมาปลากินมด น้ำลดมดกินปลา ฯลฯ

- การละเล่น  เช่น รำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง ไม่ดูตาม้าตาเรือ พอยกขาก็ลาโรง ฯลฯ

- อวัยวะในร่างกาย เช่น ปากว่าตาขยิบ ปากว่ามือถึง ปากบอน ปอดแหก ฯลฯ

- สัตว์  เช่น ปลากระดี่ได้น้ำ แพะรับบาป ลูกไก่ในกำมือ ฯลฯ

- นิทาน นิยาย และตำนานต่างๆ เช่น ลูกทรพี ร้อนอาสน์ เพชรตัดเพชร ฯลฯ

- ศาสนา เช่น ร้อนผ้าเหลือง ขนทรายเข้าวัด ชายสามโบสถ์ ฯลฯ

- ขนบธรรมเนียมประเพณี เช่น ไปลามาไหว้  ต้อนรับขับสู้ ปลูกเรือนตามใจผู้อยู่ ฯลฯ

  ลักษณะสำนวนไทย มีดังนี้

 ๑. มีความหมายโดยนัย ไม่ตรงตัว เช่น เห็นช้างขี้ขี้ตามช้าง ปากหวานก้นเปรี้ยว ฯลฯ

 ๒. ถ้อยคำไพเราะ มีสัมผัสคล้องจอง จำง่าย เช่น ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง หน้าเนื้อใจเสือ ฯลฯ

 ๓.ใช้คำน้อย แต่กินความมาก เช่น ชักใย จมูกมด กบเลือกนาย กล้านักมักบิ่น ฯลฯ

 ๔. มีลักษณะเป็นความเปรียบหรืออุปมา อุปไมย เช่น ใจปลาซิว แมวไม่อยู่หนูร่าเริง ฯลฯ

 ๕. มีลักษณะเป็นคำคมให้แง่คิดต่างๆ เช่น มีวิชาเหมือนมีทรัพย์อยู่นับแสน ไม่มีคำว่าแก่เกินไปสำหรับการเรียน ช้าเป็นการ นานเป็นคุณ ฯลฯ

 

สุภาษิต

 ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า “ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว มีความหมายเป็นคติสอนใจ เช่น รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ น้ำเชี่ยวอย่าขวางเรือ (ส.;ป. สุภาษิตว่าถ้อยคำที่กล่าวดีแล้ว”

 สุภาษิตมีลักษณะเป็นข้อความสั้นๆ แต่กินความลึกซึ้ง และเป็นคำสอนหรือวางหลักความจริง เช่น

ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน, ฆ่าควายเสียดายพริก, น้ำขึ้นใหรีบตัก, อย่าข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า, เมื่อแกงจืดจึงจะรู้คุณเกลือ, รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี ฯลฯ

 ในที่นี้ขอยกนิทานเทียบสุภาษิตเรื่องอย่าประมาทลูกผู้ชาย ของ พระยาสีหราชฤทธิไกร (ทองคำ สีหอุไร) มาเป็นตัวอย่างเพื่อให้เข้าใจมากขึ้น

อย่าประมาทลูกผู้ชาย

 เล่ากันมาว่า ยังมีเด็กรุ่นหนุ่มคนหนึ่งชื่อศรี อยู่มากับนายตั้งแต่ยังเป็นเด็ก อยากจะรู้การงานต่างๆ นายจะไปข้างไหนก็ติดตามไปด้วยเสมอๆ นายนั้นได้เป็นเสมียนเอกอยู่ในกรมแห่งหนึ่ง นายจะพูดจาสนทนากับใคร นายศรีก็เอาใจใส่นั่งฟังอยู่โดยควรใครจะไปมาหาสู่ที่บ้านนาย นายศรีก็เอาใจใส่เป็นธุระอยู่เสมอ จนเข้าใจได้รู้เรื่องราวการงานต่างๆ ตามสมควร

 อยู่มาวันหนึ่งนายศรีได้เข้าไปหานาย แล้วบอกว่าจะขอลาไปฝึกหัดทำงานในกรมมหาดไทย เข้าไปทำงานที่กรม เย็นก็กลับมาทำงานที่บ้านนาย ฝ่ายนายก็ไม่ยอมอนุญาตให้ไป เพราะเห็นว่านายศรีเป็นคนทะลึ่งอยู่ จึงได้บอกว่า ตัวเจ้ายังไม่สมควรจะเข้าไปฝึกหัดให้เสียเวลาเปล่าๆ อยู่ที่นี่ไปก่อนเถิด

 นายศรีจึงไปบอกแก่บิดาถึงความต้องการของตน บิดาจึงได้มาไถ่เอาบุตรไป นายศรีก็ได้เข้าไปฝึกงานในกรมนั้นตามต้องการ พวกนายเวรก็พากันใช้สอยในการงานนั้นๆ โดยควร ท่านผู้ใหญ่ก็ได้เรียกเข้าไปใช้สอยบ่อยๆ จนเห็นว่าความรู้พอจะเป็นนายเวรได้ จึงได้มีคำสั่งให้นายศรีเลื่อนเป็นนายเวร

 อยู่มาไม่ช้าตำแหน่งหลวงวิเศษว่างลง จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้นายศรีเป็นที่หลวงวิเศษมีตำแหน่งเป็นข้าหลวงนำเมือง เมื่อรับราชโองการแล้วหลวงวิเศษก็ได้ทำงานในหน้าที่อย่างตั้งใจ ท่านข้าหลวงก็มีความพอใจในหลวงวิเศษ อยู่ต่อมาก็ได้เป็นผู้ว่าราชการเมือง แล้วก็ได้เลื่อนยศเป็นพระ วันหนึ่งคุณพระได้พาบุตรภรรยาลงมาหาบิดามารดา แล้วก็เลยไปหานายเก่าของตน

 เมื่อนายเก่ารู้เข้าก็ต้องออกมาต้อนรับ ฝ่ายว่าเจ้าเมืองก็ยกมือไหว้ นายเก่าก็ต้องรับไหว้ แล้วจำต้องพูดขอรับต่อเจ้าเมือง ฝ่ายว่าเจ้าเมืองก็พูดขอรับตามเคยมา มิได้เย่อหยิ่งถือตน แล้วก็ลากลับไปบ้านเมือง เมื่อบ่าวกลับได้เป็นนายขึ้นเช่นนี้ ท่านจึงได้กล่าวไว้ว่า เป็นชายอย่าได้หมิ่นชาย

คำพังเพย

 ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ให้ความหมายว่า “ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว โดยกล่าวเป็นกลางๆ เพื่อให้ตีความเข้ากับเรื่อง เช่น กระต่ายตื่นตูม”

 ลักษณะของพังเพย

 พังเพยมีความหมายลึกซึ้งกว่าสำนวน มีลักษณะคล้ายสุภาษิต แต่ไม่ได้เป็นคติสอนใจ เพียงแต่เป็นคำกล่าวที่มีลักษณะติชม และแสดงความคิดเห็นอยู่ในตัว ซึ่งสะท้อนถึงความคิด ความเชื่อถือ และค่านิยม ของคนไทยโดยส่วนรวม โดยมากจะมีความหมายซ่อนอยู่ ดังนั้นการใช้คำพังเพยจะต้องตีความหมายให้เข้ากับสถานการณ์ เช่น ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ หมายถึง ลงทุนไปโดยได้ผลประโยชน์ไม่คุ้มทุน, ปิดทองหลังพระ หมายถึง ทำความดีแล้วคนอื่นมองไม่เห็น เป็นต้น

 อย่างไรก็ดี สำนวน สุภาษิต และคำพังเพย ไม่สามารถแบ่งแยกได้โดยสิ้นเชิง เนื่องจากบางข้อความอาจเป็นได้ทั้งสำนวน สุภาษิต และคำพังเพย เช่น น้ำขึ้นให้รีบตัก เพราะมีความหมายไม่ตรงตัว ให้คติสอนใจ และอาจกล่าวติคนทำไม่ดี เป็นต้น

ให้นักเรียนเขียนความหมายของสำนวน สุภาษิต และคำพังเพย ดังต่อไปนี้

๑. ขี่ช้างจับตั๊กแตน 

 หมายถึง ...............................................................................................................

๒. ทำนาบนหลังคน  

 หมายถึง ...............................................................................................................

๓. มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ  

หมายถึง ...............................................................................................................

๔. ปลาหมอตายเพราะปาก 

หมายถึง .................................................................................................................

๕. แมวไม่อยู่หนูร่าเริง 

หมายถึง .................................................................................................................

๖. เห็นช้างขี้ขี้ตามช้าง 

หมายถึง .................................................................................................................

๗. นกน้อยทำรังแต่พอตัว 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๘. ปากว่าตาขยิบ 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๙. ปากเป็นเอก เลขเป็นโท 

หมายถึง    ..................................................................................................................

๑๐. ปากหวานก้นเปรี้ยว 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๑๑. หน้าเนื้อใจเสือ 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๑๒. พ่อพวงมาลัย 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๑๓. ตักบาตรอย่าถามพระ 

หมายถึง    ...................................................................................................................

๑๔. ชีปล่อยปลาแห้ง 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๑๕. คนตายขายคนเป็น 

หมายถึง    ...................................................................................................................

๑๖. ดอกพิกุลร่วง 

หมายถึง   ...................................................................................................................

๑๗. ฤาษีแปลงสาร  

หมายถึง  ...................................................................................................................

๑๘. สิบแปดมงกุฎ  

หมายถึง    ..................................................................................................................

๑๙.ข้าวใหม่ปลามัน 

หมายถึง     ..................................................................................................................

๒๐.สมน้ำสมเนื้อ  

หมายถึง  ...................................................................................................................

จงเติมสำนวนต่อไปนี้ให้ถูกต้อง

๑. รำไม่ดี...................................................... 

๒. น้ำเชี่ยว......................................................


ที่มา : skoolbuz



เวอร์ชันเต็ม: [-- สำนวน สุภาษิต คำพังเพย --] [-- top --]


Powered by PHPWind v7.5 SP3 Code ©2003-2010 PHPWind
Gzip enabled

You can contact us